Giriş

Çeçenistan'ın Petrol Rezervleri ve Rusya

19.yüzyılda Çeçenistan'ın Grozni şehri yakınlarındaki petrol bölgeleri Rusya İmparatorluğunun en önemli petrol sahaları arasındaydı. Grozni'nin kuzeybatısındaki sığ petrol kuyularından 1833 yılından beri petrol çıkarılıyordu. 1915 yılına gelindiğinde Grozni petrol bölgesinden günde 33.400 varil petrol üretilebiliyordu. Bu miktar Rusya'nın toplam petrol üretiminin % 18'ini karşılıyordu. Rus petrol endüstrisindeki yabancı sermaye payı I. Dünya Savaşı öncesinde % 50'yi geçmişti. Yaklaşık 214 milyon dolarlık Rus petrol endüstrisi yatırımlarının 130 milyon dolarlık kısmı yabancı sermayeye aitti. Rusya'da petrol arama ve çıkarma yatırımlarında son derece aktif olan İngiltere toplam yabancı sermayenin % 60'ına sahipti. Üretim bölgelerinde hâkimiyeti eline geçiren İngiltere Grozni petrollerinin % 50'sini elinde bulunduruyordu (Ebel 1995).

1932 yılında günlük 154.000 varillik petrol üretimi ile zirve noktasına ulaşan Grozni petrolleri günümüz standartlarına göre verimli bir petrol bölgesi sayılmıyordu.

1950'lerin ortalarında Sovyetler Birliği’nin enerji dengesinde petrolün rolü üzerinde durulmaya başlanmasıyla birlikte değişik bölgelerde yeni petrol kaynaklarının bulunması Grozni petrollerinin önemini giderek azalttı.

1980'de Grozni petrolü Kafkasya'da üretilen petrolün % 40'ını oluşturuyordu. Kuban ve Stavropol bölgelerindeki üretimin azalmasıyla 1992'de Grozni petrolü Kafkasya'da üretilen petrolün % 50'sini karşılar hâle geldi.

1991 yılında Çeçenistan'ın Rusya'dan bağımsızlığını ilân etmesiyle ortaya çıkan siyasî ve ekonomik istikrarsızlıklar Çeçenistan'da petrol üretimini olumsuz yönde etkiledi. Rusya'nın Çeçenistan'ı işgal ettiği 1994 yılı Aralık ayında petrol endüstrisinde çalışan Çeçen işçilerin büyük çoğunluğunun Rusya'ya karşı savaşa katılmasıyla üretim günde 6.500 varilin altına düştü. Rusya Enerji Bakanlığının raporuna göre 1994 Aralık ayı başlarında Çeçenistan'ın sahip olduğu 1500 petrol kuyusundan ancak 100 kadarı petrol üretiyordu (Ebel 1995).

Çeçenistan'daki petrol rezervlerinin Rusya için hayatî bir önem taşımadığı görülmektedir. En iyimser tahminlere göre Çeçenistan ve İnguş Cumhuriyeti’ndeki petrol rezervi 60 milyon ton civarındadır. Bu rezervlerin en fazla 15 yıl kadar dayanacağı hesaplanmaktadır.

Ancak Çeçenistan'ı Rusya için vazgeçilmez kılan unsur Grozni'nin Hazar ve Orta Asya petrollerini Karadeniz’e taşıyacak Bakü-Novorossisk boru hattının bağlantı noktasında yer alması ve dolayısıyla Rusya için taşıdığı paha biçilmez stratejik önemdir.

Bakü-Novorossisk Boru Hattı ve Çeçenistan

Çeçenistan'da Mashadov Dönemindeki Gelişmeler ve İkinci Çeçen-Rus Savaşı

Rusya’nın Geleceği Açısından Kafkasya