Giriş

Çeçenistan'ın Petrol Rezervleri ve Rusya

Bakü-Novorossisk Boru Hattı ve Çeçenistan

Kafkas Ötesinde yer alan Azerbaycan'ın günlük 700 bin varillik petrol potansiyeli ve yılda 4.2 milyar dolara ulaşan petrol geliri Kafkas Ötesini ve Kafkasları petrol ve doğalgazın boru hatlarıyla dünya pazarlarına ulaştırılmasında son derece önemli ve vazgeçilmez bir bölge hâline getirmiştir (Goldman 1995).

Rusya’nın, Hazar bölgesi petrol ve doğal gaz kaynaklarının Kafkasya’dan geçecek bir boru hattı ile Karadeniz kıyısındaki Novorossisk limanına taşınması ve buradan dünya pazarlarına açılması teklifi Kafkasya’daki etnik yapının bir barut fıçısını andırması sebebiyle tehlikeye düşmüştür. Rusya’nın Kafkasya bölgesinden geçmesi plânlanan Bakü-Novorossisk hattı üzerinde ciddî etnik çatışma ve savaş ihtimalleri bulunmaktadır. Bakü’den kuzeye yönelen boru hattı Azerbaycan’ın kuzeyinde bağımsızlık peşinde olan Lezgi bölgesinden geçtikten sonra Dağıstan’a (Rusya Federasyonu’na) girmektedir. Boru hattı buradan savaş bölgesi olan Çeçenistan’a geçmektedir. Grozni’den İnguş Cumhuriyetine yönelen boru hattının bu noktasında İnguş-Oset etnik çatışma tehlikesi mevcuttur. Kabardin-Balkar Cumhuriyeti’nin kuzeyinden geçerek Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin başkenti Çerkessk şehrine ulaşan boru hattının bu noktasında Karaçaylılar ile Çerkesler arasında etnik çatışma tehlikesi vardır.

Görüldüğü üzere Bakü-Novorossisk boru hattının Rusya Federasyonu içerisinde kalan bölümünde etnik gruplar arasında ve Rusya’ya karşı savaş tehlikesi bulunmaktadır.

Bu durum Rusya açısından Bakü-Novorossisk hattının şansını azaltmakta, hatta ortadan kaldırmaktadır. Hazar petrol boru hatlarının kesişme noktasında yer alan Çeçenistan’ın Rusya’ya karşı bağımsızlık ilân etmesinin ardından, 1994 yılı Aralık ayında başlayan Rus-Çeçen savaşını Rusya’nın kaybetmesi uluslar arası petrol diplomasisinde Rusya’nın gücünü ve güvenilirliğini zayıflatmıştır. Diğer yandan Rusya Kafkas ötesinde Ermenistan dışında Azerbaycan ve Gürcistan üzerindeki hâkimiyetini de kaybetmiştir. Bu bakımdan Rusya kendi sınırları içinde yer alan Kafkasya’daki her türlü bağımsızlık hareketini ne pahasına olursa olsun bastırarak hâkimiyet kurma gayretindedir. Bu sebeple Rusya bağımsızlık peşindeki Çeçenistan’da ayrılıkçı ve direnişçi güçleri yok ederek bölgede kendine bağlı bir kukla rejim kurma peşindedir.

Bilindiği üzere, 30 Ağustos 1996 tarihinde Rusya ile Çeçenistan arasında imzalanan barış antlaşması ile, Rusya Federasyonu ile Çeçenistan Cumhuriyeti arasındaki ilişkilerin uluslar arası kurallar çerçevesinde 31 Aralık 2001 yılına kadar karara bağlanması kabul edilmişti. Rus askerlerinin Çeçenistan’ı boşaltmasıyla Çeçenistan’da Aslan Mashadov başkanlığında Millî Geçici Hükûmet kurulmuştu. Ancak Çeçenistan’ın Rusya’dan bağımsızlık sürecini başlatan bu olaylar, Bakü-Novorossisk boru hattının Rusya açısından taşıdığı hayatî önem sebebiyle sekteye uğradı. Çeçenistan’ın bağımsızlığını siyasî ve ekonomik çıkarları açısından içine sindiremeyen Rusya’nın Çeçenistan’a saldırıları artarak devam etti. Çatışmalar neticesinde Bakü-Novorossisk boru hattının Çeçenistan’dan geçen bölümünün büyük kısmı Çeçenler tarafından imha edilerek kullanılamaz hâle geldi. Grozni yakınlarındaki 15 milyon ton petrol kapasiteli terminal devre dışı kaldı. Rusya Enerji Bakanı Viktor Kalyujni Çeçenistan’ı devre dışı bırakacak 250 kilometrelik yeni bir boru hattının inşa çalışmalarının ön hazırlıklarına başlandığını açıkladı. Rusya’ya tahminen 250 milyon dolara mal olacak yeni hattın Çeçenistan’ın kuzeyinden geçeceği ve Mayıs 2000’de Bakü-Novorossisk hattının yeniden kullanıma açılacağı bildirildi. 1999 yılı ortalarına kadar Çeçen-Rus çatışmaları sebebiyle toplam 95 gün kapalı kalan Bakü-Novorossisk boru hattının yeniden inşası projesinin Avrupa Kalkınma Bankası tarafından finanse edilmesi, Bakü-Novorossisk hattının yalnız Rusya’nın değil, Avrupa’nın da menfaatlerine uygun olduğunu gözler önüne serdi.

------------------------------------------------------------

Harita 1.Rusya’nın Kafkasya’daki Petrol Boru Hattı Projeleri

Çeçenistan'da Mashadov Dönemindeki Gelişmeler ve İkinci Çeçen-Rus Savaşı

Rusya’nın Geleceği Açısından Kafkasya